سن مناسب آموزش زبان دوم برای کودکان

بدیهی است که یادگیری یک زبان خارجی علاوه بر کمک به افزایش دامنه اطلاعات فرزندان، زمینه را برای فعال شدن ذهن آنها نیز فراهم می‌کند. اما واقعا زمان مناسب برای شروع یادگیری زبان دوم فرزندان چه زمانی است؟ و یادگیری زبان دوم چه کمکی به توانمندی کودک می‌کند؟

فرستادن کودکان خردسال به کلاس‌های آموزش زبان انگلیسی، این روزها به یکی از رفتارهای غالب بسیاری از والدین تبدیل شده است و این مساله اگرچه تحت عنوان علم آموزی و لزوم فراگیری یک زبان بین‌المللی توسط کودکان صورت می‌گیرد اما واقعیت این است که بیان چند کلمه انگلیسی از سوی کودکان در جمع‌های خانوادگی یا دوستانه می‌تواند باعث سربلندی والدین شود. همین که کودک به حرف می‌آید، برخی پدر و مادرها برنامه آموزش زبان را پیش از هر چیزی در اولویت آموزش‌هایش قرار می‌دهند. آنها بدون آگاهی از سن مناسب شروع آموزش زبان دوم، کودک را خیلی زود در کلاس آموزشی زبان قرار می‌دهند و حتی قبل از آنکه کودک بتواند زبان اول یا زبان مادری خود را به خوبی صحبت کند با زبان دیگری آشنا می‌شود. در این میان والدینی نیز هستند که هر کدام به صورت جداگانه با یک زبان خاص با کودک صحبت می‌کنند.

متاسفانه در سال‌های اخیر، جامعه ما دچار نوعی "جوگیری" در زمینه آموزش زبان کودکان شده است؛ به طوری که اهمیت یادگیری زبان دوم (به ویژه زبان انگلیسی به عنوان زبان مرسوم در روابط بین‌المللی) به عاملی برای فخرفروشی خانواده‌ها و یا الزامی برای تقویت مهارت های اساسی کودکان تبدیل شده است. نگاهی به رشد قارچ‌گونه کلاس‌های آموزش زبان به خردسالان، تحت عناوینی همچون "مهد زبان"  موید این مطلب است. موضوعی که یک زنگ خطر برای نظام آموزشی و تربیتی کشور به حساب می‌آید. زیرا علاوه بر دامن زدن به یک فضای غیرعلمی و صرفا احساسی، می‌تواند در یادگیری زبان فارسی به عنوان زبان مادری توسط کودکان در مدارس اختلال جدی ایجاد کند.

در آموزش زبان دوم به کودکان، نکته قابل توجه این است که ابتدا باید زبان مادری یا زبان اول توسط آنها به طور کامل درک شده باشد. به عبارت دیگر کودک تسلط کامل بر زبان مادری داشته باشد. کودکانی که هنوز برخی حروف یا کلمات را به جای هم استفاده می‌کنند و یا نمی‌توانند حرف خاصی را  تلفظ کنند، برای آموزش زبان دوم آماده نیستند. در واقع تسلط به زبان مادری یک توانایی برای یادگیری زبان دوم فراهم می‌کند. بنابراین کودکی که در زبان اولش مشکل داشته باشد نمی‌تواند در یادگیری زبان دوم موفق عمل کند. آموزش بی‌موقع زبان دوم باعث می‌شود تا یادگیری زبان اول با تاخیر همراه گردد و کودک دچار دیرآموزی یا اختلال در یادگیری شود. لذا کودک دوزبانه، هنگام ورود به مدرسه از نظر گفتاری از دوستان خود عقب افتاده و این مورد منجر به عدم آمادگی وی برای درک دروس دیگر می شود. وقتی فرزند شما آمادگی رفتن به مدرسه را نداشته باشد، سازگاری وی با عوامل و شرایط محیطی مدرسه، نسبت به کودکان تک زبانی به مراتب دشوار تر می شود. به دلیل فوق، برخی کودکان دوزبانی با موانع سختی با سازگاری تحصیلی روبه رو گردیده و به زحمت می توانند به موفقیت تحصیلی دست یابند. دو زبانی بودن در سازگاری عاطفی و اجتماعی کودکان نیز اختلال ایجاد می نماید. این گونه کودکان به دلیل بیان نامناسب جملات،  مورد تمسخر دوستان خود قرار گرفته و پیامد این وضعیت، احساس خشم و یا افسردگی در این کودکان خواهد بود.

با در نظر گرفتن همه موارد فوق، باید این هشدار جدی را به والدین جوان داد که تحت تاثیر تبلیغات و فضاهای اجتماعی قرار نگیرند و روند آموزشی و تربیتی کودکان خود را قربانی تبلیغات و تصمیمات عجولانه خود نکنند. بدیهی است که یادگیری یک زبان خارجی علاوه بر کمک به افزایش دامنه اطلاعات فرزندان، زمینه را برای فعال شدن ذهن آنها نیز فراهم می‌کند اما انتخاب سن مناسب برای آغاز آموزش زبان دوم به هر یک از فرزندان را باید با کمک مشاورین و متخصصین این حوزه تعیین کرد.

اکنون باید پرسید آیا با تدریس زبان انگلیسی در دوره ابتدایی، آموزشی کارآمد خواهیم داشت؟

به چند دلیل پاسخ منفی است، در صورت آموزش زبان خارجی در مدارس ابتدایی، زبان فارسی برای نسل آینده به زبانی کم‌ارزش تبدیل خواهد شد. از سویی برنامه آموزشی این مقاطع باید صرف آموزش زبان فارسی شود، زیرا زبان فارسی با هویت و ملیت ما پیوند استوار دارد. نگهبانی و توسعه زبان فارسی وظیفه ملی ماست. همچنین زبان فارسی اساس آموزش سایر دروس ابتدایی می باشد. اگر آموزش صحیح زبان فارسی در دوره ابتدایی محقق شود، بسیاری از مشکلات فرزندان ما در مقاطع بالاتر رفع می‌ گردد. اگر دانش‌آموزان موفق به درک صورت مسئله ریاضی نمی‌شوند، به دلیل نقص مهارت‌های زبانی آنهاست. پس حق است که ابتدا زبان ملی و مادریشان تقویت شود، سپس زبان دوم را بیاموزند تا آمیختگی این دو، موجب نقص در آموزش او و نقض غرض نشود. لذا باید زمان و امکانات محدود آموزش و پرورش در دبستان‌ها، صرف آموزش زبان فارسی شود . بنابراین والدین می توانند پس از اطمینان از تسلط فرزندشان به زبان فارسی، جهت ثبت نام او در کلاسهای آموزش زبان، اقدام نمایند.

سید حمید هاشمی - کارشناس ارشد علوم تربیتی