آموزش مهارت های زندگی را از چه سنی و چگونه شروع کنیم ؟

بسیاری از والدین به دنبال یافتن زمان مناسب برای شروع کلاس‌های آموزشی کودک خود هستند و بسیار مشتاقند که بدانند در چه سنی کودک‌شان را با هنر، ورزش و مهارت های زندگی آشنا کنند. والدین باید توجه داشته باشند که قرار نیست کودک تمام‌کننده آرزوهای والدین باشد. از سوی دیگر کسب همه مهارت ها، نیاز به فرصت و زمان کافی دارد. لذا بهتر است فشار‌ها را از روی فرزند‌تان بردارید و به او فرصت کافی بدهید تا بتواند به آرامی در مراحل رشد خود قدم بردارد. والدین باید مراحل رشد کودک خود را بشناسند و بدانند در هر مقطعی از زمان، کودک آمادگی چه نوع یادگیری‌هایی را دارد.

خانم ماریا مونتسوری (Maria Montessori) متولد سال 1870 در ایتالیا، مربی کودکان معلول بود. وی اولین زنی در ایتالیا است که موفق شد پزشک شود، اما هیچ بیمارستان و مرکز درمانی او را استخدام نکرد. لذا ناچار شد تا سرپرستی یکی از مراکز کودکان معلول و بیمار را بپذیرد. او در حین کار در آن مراکز متوجه برنامه های آموزشی و تربیتی کودکان شد و دریافت که فرصت آزاد برای تجربه کردن به آنان داده نمی شود. چون علاقه داشت در این زمینه کاری انجام دهد به دانشگاه بازگشت و در رشته تعلیم و تربیت و جامعه شناسی تحصیل کرد و با الگوها و روش های آموزشی آشنا شد. سپس به جای برنامه آموزشی موجود، الگوی جدیدی برای بچه ها ارائه داد. مونتسوری مراکزی را برای اجرای برنامه های خود تاسیس کرد که سبب شد دیدگاه هایش در سراسر دنیا گسترش یابد و امروز نیز در ایران مراکزی هستند که از این روش ها جهت آموزش و پرورش کودکان بهره می برند. او  در زمینه پرورش کودکان می‌گوید: «ما نبایدکودکان‌مان را برای مدرسه رفتن آماده ‌کنیم بلکه باید آنها را برای زندگی کردن مهیا کنیم.» او معتقد است کودک باید در مدرسه مهارت‌های زندگی را بیاموزد. او در ابتدا باید تا کردن لباس، گردگیری، تا کردن دستمال، استفاده از پیچ گوشتی، باز و بسته کردن درب قوطی، ریختن آب به داخل لیوان، ریختن مایع با استفاده از قیف، چلاندن لباس، واکس زدن کفش، تمیز کردن تخته گچی، باز و بسته کردن در، خشک کردن ظروف و شستن آن ها را یاد بگیرد. بعد از این‌ که کودک این مهارت‌ها را کسب کرد نوبت مهارت‌های دیگر مانند زبان دوم، موسیقی و... می‌رسد. ولی متاسفانه بسیاری از والدین امروزه به جای والد بودن بیشتر یا در نقش معلم هستند یا بازرس و قاضی و کمتر از نقش خود به عنوان والد آگاهی دارند. هر کودکی بنا به علایق و استعدادهایی که دارد یک روش یادگیری خاص و بالطبع روش آموزشی ویژه خود را می طلبد . خیلی از والدین می دانند که فرزندشان به چه مطالبی اشتیاق بیشتری نشان می دهد و با چه موضوعاتی کمتر آشنا شده است . بنابراین کودکان نیز در سنین مختلف آموزهای مختلفی را می بینند که بعضی در آن موفق و بعضی حتی از آن فراری هستند که این خود دلایل گوناگونی را شامل می شود . به طور کلی تنها مقوله ای که می توان قاطعانه بیان نمود که تمامی کودکان به آن مشتاق هستند و آماده انجام آن هستند، همان «بازی» است که این خود می تواند پلی باشد برای نحوه صحیح یادگیری و آموزش آنها.

پدر و مادر ۱۸ سال زمان دارند تا کودک خود را مرحله به مرحله منظم کنند. ۱۸سال فرصت دارند مسئولیت‌ها را آرام آرام از دوش خودشان به دوش کودک‌شان محول کنند. پس عجله کردن و فشار آوردن نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند بلکه آسیب جدی به کودک می‌رساند. اصلا مجبور نیستید روش‌های زندگی را یکباره به فرزندتان بیاموزید. وقتی دائما به کودک تذکر بدهید که مودب باش، درست بنشین، سلام کن و... نه تنها مهارت‌های اجتماعی کودک افزایش نمی‌یاد بلکه اعتماد به نفس او نیز کاهش پیدا می‌کند. کودک خردسال شما، تصوری که شما از ادب و احترام دارید را ندارد. او مفهوم سلام کردن را نمی‌داند و شما هم قادر نخواهید بود با هیچ منطقی این موضوع را به او تفهیم کنید. بلکه باید خودش آمادگی لازم را پیدا کند. به هیچ وجه کودک نوپا را مجبور به سلام کردن نکنید و برای سلام کردن صرفا از تکنیک ترغیب و تشویق استفاده کنید. هیچ‌ وقت به او برای انجام ندادن رفتارهای اجتماعی اش، احساس شرم و گناه ندهید و از جملاتی مانند: بد و زشت و گناه است نیز استفاده نکنید. والدین باید بکوشند تا کودکی شاد، پر تحرک و خوش بین تربیت کنند.

 

راز تربیت کودکان شاد و خوش بین

اولین قدم برای پرورش کودکی شاد، پویا و خوش بین، شناساندن  راههای برخورد با مسائل مختلف به او می باشد. ما باید به تدریج و به طور نامحسوس به کودک خود بیاموزیم که چگونه با آرامش و مثبت به اطراف خود نگاه کند. برای مثبت اندیشی کودک شرایطی لازم است که می توان با تمرین آنها را تقویت کرد. یکی از آسان ترین و موثرترین راهها این است که والدین درباره مسائل مختلف، اولا مثبت فکر کنند و سپس تفکرات مثبت را به زبان آورند و در حضور کودکان بیان کنند. به عنوان مثال وقتی کودک در خانه مسئله ای را که در مدرسه اتفاق افتاده تعریف می کند، والدین باید آن را به بهترین نحو برای کودک توجیه کنند تا او هم بتواند قدرت تحلیل و استنباط ساده و راحتی از مسائل به دست آورد. البته فرایند تقویت روحیه مثبت اندیشی، نباید آنها را از واقع گرایی دور کند. و این دو مقوله باید به خوبی از یکدیگر تفکیک گردد.

راه دیگری که برای شاد زیستن کودکانمان می توانیم به آن بپردازیم ایجاد احساس تسلط بر امور است و این تسلط عامل مهمی است که کودک باید آن را در برخوردهای مختلف تجربه کند. والدین حتی می توانند این احساس را در نحوه برخورد بچه ها با اسباب بازی ها و یا دوستانشان بررسی و سپس آن را تقویت کنند. اسباب بازی هایی که این احساس را در کودک ایجاد کند فعالیت ذهنی و جسمی او را به تکاپو وا می دارد و او را از غم دور می کند. حق انتخاب نیز سومین راه خوش بینی در کودکان است. فرصت انتخاب کودکان را شاد می کند. فرصتی برای بیان خواسته ها و نیازها. اینکه چه بخورند، چه بپوشند و چه کاری را انجام دهند. همه اینها احساس تسلط و اعتماد به نفس را نیز در کودکان ایجاد می کند و آخرین مطلب اینکه برای رسیدن به این اهداف. همه کودکان باید همواره زیر سایه  مهر و محبت والدین خود قرار داشته باشند تا بتوانند در آینده انسانهایی سالم و مفیدتری برای جامعه باشند.

سن مناسب برای شروع کلاس‌های آموزشی بچه‌ها

این نکته بسیار مهم است که کودک زیر 7 سال را نباید به طور مستقیم آموزش داد و برای آموزش او باید از روش‌های تخصصی کمک گرفت. آموزش کودک در این سنین صرفا به صورت غیرمستقیم است چون کودک مانند یک بزرگسال ابزار لازم برای تمرکز در کلاس درس را به دست نیاورده است و باید آموزش های اولیه را همراه با بازی و تفریح به او آموخت. یکی از رشته‌های ورزشی مناسب برای سنین پایین، ژیمناستیک است تا مهارت‌ها و هماهنگی‌های حرکتی کودک تقویت شود. در بسیاری از مهد‌ها و باشگاه‌ها این کلاس‌ها دایر است و والدین می‌توانند از سن ۴ سالگی فرزندشان را در این کلاس‌ها ثبت نام کنند. البته از این سنین می‌توان کودک را با شنا نیز آشنا کرد. ۲ سالگی سن تحول و پیشرفت نقاشی در کودک است، زیرا کودک از لحاظ روحی و جسمی رشد می‌کند، ماهیچه‌هایش قوی می‌شود و چشمش توانایی دنبال کردن و هدایت دست به هر سمت را که می‌خواهد دارد. از آنجا که نقاشی آغازی برای نوشتن است، لازم است کودک را همواره به کشیدن نقاشی تشویق کرد. بهترین سن برای شروع آموزش نقاشی به شرط آن که هدف از کلاس صرفا ایجاد خلاقیت در کودک باشد و نه طراحی، پایان ۴‌سالگی است. در سنین زیر دبستان منظور از آموزش نقاشی تنها فراهم کردن فضایی برای رشد خلاقیت بچه‌ها است. حتی بدون کلاس هم خانواده‌ها می‌توانند این فضا را در خانه در اختیار بچه‌ها قرار دهند. با خرید انواع ماژیک، مداد شمعی و مداد رنگی برای کودک و تهیه کاغذ های سایز بزرگ و مقواهای رنگی می توانید کودک را ترقیب به نقاشی و بروز خلاقیت های درونی اش نمایید.


کتابخوانی برای بچه‌ها را از چه سنی شروع کنیم؟

خواندن کتاب برای کودک را باید از روزهای نخست تولد آغاز کرد، زیرا در سنین پایین، کنجکاوی کودک برای شنیدن و درک مطالب زیاد است. کودک در سنین بسیار پایین، درکی از معنی واژه‌ها ندارد ولی از شنیدن صدای شما و دیدن احساسات و عواطف شما لذت می‌برد.  وقتی کودک از سنین پایین با کتابخوانی آشنا شود، همراهی شما به او کمک می‌کند به تدریج نسبت به کتاب علاقه‌مند شده و بعد‌ها هنگام کتاب خواندن، تجربه و احساس امنیت و لذت را در کنار والدین بازآفرینی کند.

 

لیلا اسکافی نوغانی